Viðkvæmni og reiði

Af afdrepum síðustu daga: Fór í gær með skólanum í heimsókn í Kjalarnesprestakall. Það var mjög skemmtilegt, myndavélin mín naut sín og Sr. Gunnar Kristjánsson prófastur fræddi okkur um allt milli himins og jarðar. Eftir að hafa heimsótt þrjár krikjur fórum við í kaffi og kökur á prestsetrinu á Reynivöllum. Þetta var góður dagur og skemmtileg ferð. 

Ég vil meina að ég gangi í gegnum gríðarlega miklar og fjölbreyttar (geð)sveiflur dag hvern. Þá séu þessar sveiflur normal tengt hugsanagangi mínum, og hugmyndum um lífið. Það heldur mér aktívum, er hvorki jákvætt né neikvætt, fremur og heldur bara “kvætt”. Ég hef verið í andlegri fjarlægð í einhvern tíma. Einu sinni brann lífið í mér, og samfélagsgagnrýinin var ótæpileg og svartagallsrausið í takt við það. Ég held að það sé öllum ungum mönnum eðlilegt að missa trúna á lífinu á einhverjum tíma á tímabilinu 16-20. Ef þú gerir það ekki þá ertu líklega andlaus eða heilaþveginn. En hver er þá huggunin, og í hverju felst vonin?

Jú, styrkurinn sem þú hefur að bera kemur bersýnilega fram í því þegar þú rífur þig uppúr svartnættinu, og annaðhvort sættir þig við fallvaltleika tilverunnar og lærir að lifa með honum, eða þá að vonin rífi þig upp í hæstu hæðir, yfir efstu skýjabólstra, alla leið til himins og þú gefur þig almættinu.

Ég hef litla trú á okkur. Ég hef afskaplega litla trú á manninum. Ástæðuna tel ég vera að finna í þeirri firringu sem að maðurinn hefur lent í. Hann hefur glatað sjálfstæði sínu og flýtur steinsofandi að feigðarósi. Mér finnst ótrúlegt, stórkostlegt, að nokkur manneskja geti gengið í gegnum lífið án þess að gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að skilja tilgang sinn hér á jörðu. Og skilja hvaðan hún er, og hvert hún gæti verið að fara. Hvernig er hægt að “bara lifa”, bara anda, vinna, leika, drekka, ríða og sofa? Hugsunin virðist ná svo stutt. Hún nær ekki út fyrir “markaðinn”. Við erum sekúleruð til mergjar.

Þarna verð ég að sjálfsögðu að koma inn á trúmál, þrátt fyrir að ég reyni eftir fremsta megni að sleppa því hér. Barnatrúin okkar er svo viðkvæm. Við höfum okkar barnatrú, en við meigum aldrei nokkurntímann tala um hana. Einn kennarinn minn sagði á dögunum að við ættum auðveldara með að tala um kynlíf en trú, okkar trú. Svo kemur að því að hinn vitiborni vestræni maður tapar barnatrúnni sinni. Það gerist svona um fermingu. Svo vakna spurningarnar hjá sumum, hvaðan kem ég? Hvert fer ég? Er ég eintóm systematík eða er ég heilagur? Hefur manneskjan einhvern sérstakan sess á jörðinni? En við megum ekki tala um þetta. Við megum hinsvegar lesa Nietzche og brosa og hlæja af því að hann er svo fyndinn. Við megum lesa heimspekinga sem gerðu guðssannanir eins og Descartes og Leibniz, af því að það er systematík. En um leið og við förum yfir í Jesú Krist, um leið og við erum farin handan þess jarðneska, þá erum við farin yfir strikið. “Ertu eitthvað klikkaður?”

Ég fékk mér í glas um daginn með vinunum og við héldum niður í miðbæ á pöbbarölt. Einhvern veginn slysaðist ég frá hópnum og ákvað því að fá mér pizzusneið. Þegar verið er að afgreiða mig kemur ung stúlka til mín og byrjar að spjalla við mig. Talið berst að lífi og starfi beggja og hún spyr mig hvað ég sé að læra. Ég segist vera guðfræðinemi. Þá breyttist allt. Fyrsta spurningin eftir svar mitt var: “Hvers vegna deyja lítil börn?”. Á ég að svara því? Eftir þetta var samtal okkar ekki samt og hún rauk í burtu í fússi, sagði að ég væri ekki heill. Þessi spurning á rétt á sér en það getur enginn maður svarað þessu. Og það á enginn maður að svara þessu. Þessir hlutir eru ekki á okkar borði og við getum ekki stjórnað himintunglunum eftir hentugleik. En það þarf ekki að vekja hjá manni reiði gagnvart guðshugmyndinni. Er svona auðvelt að sætta okkur við moldina. Og að moldin verði aldrei aftur hold.

Ég er samt alls ekki að gagnrýna trúleysi. Ég er að gagnrýna sinnuleysi. Við sýnum lífinu svo litla virðingu með því að gefa því ekki samskonar virðingu og það hefur sýnt okkur. Okkur er gefið lífið, og við þykjumst ekki vita hvaðan. Ég veit ekki hvað ég gerði til þess að fæðast. Ég veit ekki hversvegna ég er ég. Mér var gefið gott líf. En lífið er alvara, en um leið lán og gjöf og þessvegna ber okkur að þakka fyrir þær gjafir sem okkur eru gefnar á degi hverjum. Með því að lifa.

Ég er ekki hrifinn af því þegar trúarskoðanunum fólks er þröngvað upp á aðra, en ég er sömuleiðis ekki hrifinn af því þegar trúarvitund fólks er stungið ofan í skúffu á kostnað “alls hins” sem skiptir máli í “lífinu”.

Ég tók saman tvö erindi úr ljóðinu Haust eftir Tómas Guðmundsson:

Hví lagði vor heimur á sig þau örlögin hörðu?

Hví unnum vér ei sjálfum oss þeirrar gleði

að búa í sátt og samhug að þessari jörðu,

unz sól vors stutta lífs er hnigin að beði?

Hví máttum vér eigi hver annars byrðar ber

og bræðra vorra harmi í fögnuð snúa?

Nei, þetta er ekki sú veröld sem átti að vera.

Það var ekki þetta mannkyn, sem hér skyldi búa.

————-

Og þó er það máski í angist og umkomuleysi,

sem okkur, mannanna börnum er lífið kærast,

Því stíga bænir um frið yfir hallir og hreysi

frá hjörtum, sem þjást og orðlausum trega bærast.

Og kallar ei dimmasta nótt eftir nýjum degi?

Hin naktasta jörð elur vordraum um fold sína græna.

Og mundum vér beygja vor kné til ákalls ef eigi

yrði neins vænst af þeim himni, sem knýr oss til bæna?

Hversdagstíðindi

Rúnar og Arnar kíktu í heimsókn á laugardagskvöldið. Ég er með mjög þægilega stundatöflu. Það hefur samt hvílt á mér um stund hversu rómantískt það hefur verið að vera “bara” háskólanemi, vera “bara” ljóðskáld, vera “bara” lífskúnstner. Í dag eru menn svo margt. Ég kann ekki við það, ég hef t.d. stundum alltof lítinn tíma til þess að einbeita mér að náminu vegna þess að ég þarf að fara að gera eitthvað annað, eitthvað sem tengist ekki náminu. Hver segir svo sem að það sé námið sem sé það sem eigi að hafa forgang? Jú ég held að það ætti að vera þannig.

Maður þarf bara að vera svalari.

Við ræddum um þetta, við Heiðar. Svo komumst við að því að Atli Harðarson er okkar helsta átorítet þessa daganna, og hefur lengi verið. Ég skoðaði t.d. um daginn gömul heimspekiverkefni sem að ég gerði hjá honum meðan ég var í FVA, hann lagði gríðarlega vinnu í þau svör sem að hann gaf nemendum sínum til baka við verkefnaskil. Fannst stundum eins og aðrir menntaskólakennarar hefðu mátt taka slík vinnubrögð til fyrirmyndar. Hann var ekki bara að benda á það sem manni misfórst, heldur lagði hann alltaf hinar og þessar úrlausnir og skrifaði langar ræður um hina og þessa heimspekinga sem að tengust hverju efni fyrir sig.

Annars stefni ég á það að skirfa hér beinskeittan pistil á næstu dögum, í takt við áðurgefin loforð.