…haldlaust geip, Óráð sem merkir ekkert

Veruleikinn er margræður, það eru gömul tíðindi og ný. Hvort sem um ræðir veruleikann sem slíkan, eða veruleika hvers og eins einasta manns. Munurinn á veruleika mannsins og veruleika heimsins er mikill, heimurinn sem heild virðist líða áfram eins og rafhlaða sem krefst engrar hleðslu annarrar en þeirrar að í veröld þessari iði allt af lífi, lífi sem sólin glæðir og gefur, en ef geislar hennar þrjóta, eru dagar okkar taldir og veruleiki heimsins öðlast aðra merkingu.

Maðurinn hefur alltaf þóst geta flogið, sjálfur er ég engin undantekning frá þeim draumórum. En takmarkanir mannsins eru svo miklar, því meira sem við reynum að brjótast úr viðjum þessara takmarkanna, því frekar komumst við nær þeim mörkum er binda okkur við þennan heim. Einar Benediktsson, eitt ástsælasta skáld þjóðarinnar orti svo vel:

Oss dreymir í leiðslu lífsins draum,
en látumst þó allir vaka,

Og það er enginn heimur nema þessi. Þannig er það víst í dag. Maðurinn telur sig sannarlega geta flogið, maðurinn getur gert allt. Það er nóg að kveikja á sjónvarpinu, eða bara líta út um gluggann. Hvert sem litið er sjáum við fólk, sem í sínum veruleika og í sínum mætti telur sig geta uppfyllt allt sem máli skiptir, geta megnað allt úr engu. En við höfum ekki vængi, það ætti að vera hverjum manni ljóst.

og hryllir við dauðans dökkum straum,
þó dauðinn oss megi’ ei saka.

Það er víst enginn heimur nema þessi, ég var jú búinn að fullyrða það. Er ég maður til að fullyrða það, er nokkur maður, maður til þess að standa undir slíkri fullyrðingu? Þessi spurning vísar aftur til veruleikans, þ.e. veruleika mannsins. Vængjalaus veruleiki mannsins getur aldrei nokkurn tímann svarað þessari spurningu, rétt eins og maðurinn er ekki í neinni stöðu til þess að útiloka hinn möguleikann, að til sé annar heimur.

Sumir eru öfundaðir af trú sinni. Í bók sinni “Iðrandi syndari” segir Isaac Bashevis Singer frá manni, Joseph Saphiro, sem háir mikið trúarstríð innra með sér. Saphiro segir m.a. á einum stað í bókinni að hann öfundi ákveðinn mann af trú sinni, maðurinn svarar og segir: “Trúin kemur ekki af sjálfu sér, það þarf að vinna fyrir henni”. Því er ég sammála. Hver segir okkur sosem að við höfum veðjað á réttan hest? En þetta er ekki svona einfalt, ekkert er svona einfalt. Lífið, dauðinn, trúin og efinn haldast í hendur í gegnum þessa daga, þessar vikur, og mánuði og þó nokkur ár sem okkur eru gefin. Ég tala um gjöf, lái mér það hver sem vill. Þessi ferna, líf, dauði, trú og efi, mynda og skapa þverstæður í veruleikanum sem geta birst okkur sem óyfirstíganlegt fjall, illkleift og fjarska bratt. Að minnsta kosti.

En veruleikinn heldur áfram, hvort sem að glíman sé löng eða stutt eða hvort hún sé háð yfir höfuð. Tilveran er engu að síður, eins og áður sagði, full af þverbrestum sem aldrei hverfa, áhyggjum sem aldrei linna, kvíða sem nagar að eilífu og sárum sem aldrei gróa. En þannig er veruleiki heimsins og mannsins og við fáum engu um þá ráðið nema að svo örlitlu leyti að vart er takandi fram. En þetta “örlitla leyti” getur vakið okkur af værum blundi, og sætt okkur við lífið. Sátt er jákvætt orð.

Ég lýk þessu á Shaksphere, ég hlustaði um daginn á minn uppáhalds útvarpsmann Eirík Guðmundsson flytja útvarpsþátt sinn um bandaríska rithöfundinn William Faulkner. Titll skáldsögu hans, The Sound and the Fury, er fenginn af láni úr Makbeð Shakespheres. Útvarpsþátturinn endaði á þessari tilvitnun Eiríks í Shakesphere:

Á morgun og á morgun og á morgun

þumlungast þessi smáspor dag frá degi

til loka hinstu lína á tímans bók

sljór farandsskuggi er lífið

leikari sem fremur kæki á fjölunum um stund og þegir upp frá því

stutt lygasaga þulin af vitfirringi

nei söguþula sögð af einu fífli

haldlaust geip, Óráð sem merkir ekkert