“Ég sé þig hæddan hanga…

…á Hausaskeljastað” 

Í dag er langur föstudagur, í dag minnast kristnir menn píslargöngu frelsara síns. En er það svo? Hver er svo heill í trúnni að slík sé raunin, að hann sé minnst eins og vera ber?

Það er árlegur fréttaviðburður á Íslandi í kringum páska að heyra frá strangtrúuðum Filipseyjingum sem að minnast frelsara síns í verki. Þá meina ég bókstaflega, þeir láta krossfesta sig og húðstrýkja.

Okkur þykir þetta heldur vægðarlaus aðför til þess að sýna tilfinningar sínar, og margur hver fyllist viðbjóði þegar hann fréttir af slíkri athöfn.

Ég sá sýnt frá þessu í hádegisfréttunum í dag, og horfði á fullur undrunar ásamt móður minni. Við ygldum okkur bæði tvö yfir þessum ósköpum, en svo hugsaði ég með mér, þessir menn eru að minnsta kosti heilir í trúnni.

Þeir eru ekki á leið á ball í kvöld eftir kl. 00:00. Þeir trúa á Guð, og að sonur hans hafi látið lífið fyrir okkur.

Að sýna það á þennan hátt er ein leiðin til þess að gera sig að fífli fyrir siðmenntuðum vesturlandabúum, og það er líka ein leiðin til þess að láta siðmenntaða vesturlandabúa skammast sín fyrir það hversu steindauð og merkingarlaus trú þeirra er.

Við förum í páskafrí, og nýtum það í drykkju og skemmtun, ofát og hvíld. Varla fer mikill tími fólks í dag á páskum í það að róa sig niður og spyrja sjálft sig nauðsynlegra tilvistarspurninga á borð við: Hver er ég? Hvaðan kem ég? Hvaðan berst mér hjálp? Hjálp mér kemur ekki héðan frá, svo mikið er víst. Ég las einhversstaðar að best væri að lýsa heimspeki Kants á þann hátt að ætti maður inni 3 veikindaga í vinnunni eftir árið, ætti maður ekki að nýta sér þá í frí vegna þess að maður væri ekki veikur.

Þeir sem þekkja mig persónulega vita vel hversu mikil áhrif skirf Sigurbjörns Einarssonar hafa haft áhrif á mig, mínar lífsskoðanir og mitt trúarlíf. Mér áskotnaðist fyrir nokkrum árum bókin Draumar Landsins, sem að var útgefin árið 1949. Bókin er greinasafn, byggð á greinum eftir Sigurbjörn sem að hann skrifaði frá 1939-49. Ég las í vikunni greinina Við Orf og Altari, sem að Sigurbjörn skrifar þegar hann er við prestskap í úti á landi árið 1939.

Sigurbjörn byrjar á því að segja frá samtali sínu við sveitunga nokkra sem að segja honum frá því að það sé loftsteinn á leið til jarðar sem að gæti hugsanlega útrýmt jörðinni af alheimskortinu. Sigurbjörn segist hafa tekið þessu nokkuð rólega í fyrstu en verður svo umhugað um orð bændanna og fer að velta þessu frekar fyrir sér. Jörðin sjálf er í hættu, hvað ef að þetta reynist satt? Hann tekur fram að þetta hafi ekki verið neinn aðventistaspádómur, heldur blákaldur, vísindalegur útreikningur. Hann fer því að hugsa um hvað fjöldinn er áhyggjulaus og öruggur, hvernig fjöldinn “fleygist áfram dinglandi á þessu hnattkrýli, hring eftir hring, snúning eftir snúning.”

Hann segir í framhaldi:

“En hversu fátækt er ekki mannsbarnið með þetta eitt, hversu innantómt er þetta eilífa hringsól í kringum sólina, hversu dapurleg örbrigð að vakna til vits á þessum Hornströndum í geimnum og þeystast nokkra tilgangslausa hringsnúninga umhverfis sólina! Er það undarlegt, þó að spekingum, sjáendum og spámönnum hafi fundizt þeir vera útlagar hér á þessum hnetti, og er boðskapur þeirra um það, að heimkynni mannsbanrsins séu raunverulega annarsstaðar, mas eitt og markleysa?”

Útfrá þessum pælingum fer Sigurbjörn að velta því fyrir sér hvort að hinn áhyggjulausi “maður” sé tilbúinn að deyja, sé tilbúinn að hverfa eins og dögg fyrir sólu “á snöggu augabragði”.  Hann spyr sig hvort að mannkynið sé hætt að óttast, og hætt að geta undrast. Hann spyr sig hvað veiti nútímamanninum þessa “guðlegu upplifun”, sem að falist gæti í góðum verku, tónlist eða náttúrufegurð. Hann talar um Platón og Jeramía, Ibesen og Matthías, Orfevs og Beethoven og spyr hversvegna þessir menn gátu látið okkur fá gæsahúð.  Hann spyr hvort að það sé ekki einmitt ástæða til þess að undrast yfir því hversu dásamleg veröldin væri, með alla sína fegurð og alla sína snillinga. Hann getur ekki skilið að menn geti lifað án þess að spyrja sig einhverja almennra tilvistarspurninga og lifað án þess að verða var við alla fegurð tilverunnar.

                “Getir þú ekki undrazt yfir þessu, vinur sæll, þá ertu ekki öfundsverður a.m.k., hvað sem þú annars kannt að vera”

Sigurbjörn fer síðan í aðra sálma, þó nátengda. Hann leiðir útfrá þessum hugmyndum um veruleikann spurninguna um fegurð sérstæðu íslenskrar náttúru og hvað við getum gert til að þess að viðhalda henni. Það sem nú fer í hönd í pistili Sigurbjörns er magnað að lesa í ljósi þeirrra stóriðjuframkvæmda sem að nú eiga sér stað á landi voru. Hann talar um að íslensk náttúra verði okkur “aldrei nein gullkista” (sem reyndist þó rangt, hún hefur fært okkur ferðamenn og álver).  Svo kemur áhugaverður punktur:

“Sem betur fer, lætur íslenzk náttúra líklega ekki selja sig, þótt við förum að bjóða hana fara. Það mun vera eitt af gæfumörkum þessa lands. Látum þá síðan koma, sem koma vilja, og tökum þeim flærðarlausri kurteisi, ósvikinni, íslenzkri gestrisni, en förum ekki að hafa í frammi neitt apaspil að hætti sumra annarra kot þjóða til þess að ná í óhófsfé tízkutúrista. Það sem okkur varðar um, er hitt, hvaða gildi íslenzk náttúra hefir fyrir okkur sjálfa.” 

Já, svo mælir Hr. Sigurbjörn Einarssona árið 1939. Gat hann þá ekki með nokkru móti vitað hvernig framtíð þessa lands yrði, en á skrifum hans má lesa að hann óttast framtíð þjóðar sinnar á einn eða annan hátt, hann skynjar örar þjóðfélagsbreytingar úr blárri fátækt yfir í ríkidæmi sem að á fáa sína líka í veröldinni. Hann minnist einnig á það að okkur er Ísland gefið, það eigum við ekki á neinn hátt og höfum aldrei unnið fyrir því. Hann talar um að hér muni aldrei verða ríkir menn, heldur einungis synir og dætur þessa fátæka lands sem að aldrei megi gleyma uppruna sínum. Hvað gerðist?

“En hins vegar er fegurðin og stærðin í svip landsins. þetta bendir upp úr duftinu, laðar mannveruna til að leita út fyrir takmörk mannlegs sjóndeildarhrings, vekur hana til vitundar um, að hún er maður, ekkert minna. Þekktu sjálfan þig, minnstu þess, að þú ert maður – þetta er boðskapur íslanskrar náttúru til okkar. Og það á að verða boðskapur okkar til þeirrar veraldar, sem er að ganga af vituninu, þess mannkyns, sem virðist vera að varpa frá sér vegsemd sinni.”